Tussen pen en podium: Het literair-culturele leven ten tijde van Cornelis de Bie
Stap binnen in het zeventiende-eeuwse Lier, waar Cornelis de Bie als notaris, rederijker en schrijver zijn sporen naliet. Tijdens deze studiedag verkennen we niet alleen zijn leven en werk, maar ook de rijke wereld van rederijkers, theater en cultuur waarin hij actief was.
Of je nu een geschiedenisliefhebber, literatuurfanaat of gewoon nieuwsgierig bent, deze dag belooft boeiende lezingen, discussies en nieuwe inzichten.
Zaterdag 10 april 2027 van 10u tot 16u in De Kwekerij (zaal Het lectoraat)
Koop hier je tickets via het Liers Cultuurcentrum
- Basis: 45 euro
- Uitpas: 40 euro
- Jongeren -26: 35 euro
- Kansentarief: 9 euro
Programma
Cornelis De Bie, een geëngageerde notaris-rederijker in Lier - Pascal Calu
De Bie was in de tweede helft van de zeventiende eeuw een prominente Lierse burger. Hij werkte als notaris, had verschillende ambtelijke taken (zijn naam staat zelfs op de Salvatorklok van St. Gummarus als ouderman van de lakenhal) en hij domineerde de literaire scène. In de achttiende eeuw werd hij in een literatuurgeschiedenis nog in één adem genoemd met auteurs als Cats, Vondel en Huygens. In deze inleiding wordt De Bie als Lierenaar getypeerd en krijgen we een inkijk in zijn gevarieerde literaire oeuvre en bewogen leven.
Pascal Calu promoveerde in 2015 in de letterkunde met een proefschrift over Cornelis De Bie getiteld 'De memorie vande deught wordt door de Poësije verlenght' Cornelis De Bie, een geëngageerde rederijker tijdens de katholieke reformatie. Momenteel is hij leerkracht Nederlands en Engels in Ursulinen Mechelen.
Ongeleerden in een groeiende boom. Het rederijkersleven in Lier - Hubert Meeus
In Lier ontwikkelde zich vanaf het einde van de vijftiende eeuw een bloeiend rederijkersleven. Wat vooral opvalt is dat ook in de volgende eeuwen de rederijkers er zeer actief bleven. Lierse auteurs zoals Cornelis de Bie schreven originele toneelstukken die zelfs in de metropool Antwerpen op de drukpers kwamen. In Lier speelden de rederijkers geregeld toneel en in tegenstelling met andere kleinere steden is daar verrassend veel van bewaard gebleven.
Hubert Meeus is emeritus hoogleraar Nederlandse letterkunde van de vroegmoderne tijd aan de Universiteit Antwerpen en hoofdredacteur van De Gulden Passer, Tijdschrift voor boekwetenschap. Hij publiceert over Nederlandse literatuur van de zestiende en zeventiende eeuw, theatergeschiedenis en geschiedenis van het handgedrukte boek.
Maatschappijkritiek in de komische toneelstukken van Cornelis de Bie - Johanna Ferket
Cornelis de Bie uitte in zijn komische toneelstukken (kluchten, komedies en blijspelen) regelmatig kritiek op de wereld buiten het toneel: op mode en bepaalde bevolkings- en beroepsgroepen. Ook onderwerpen die hem als notaris na aan het hart lagen, komen regelmatig voor: het gerecht, erfeniskwesties en familievetes. De kritiek in zijn toneelstukken geeft op die manier zowel zicht op veelvoorkomende ergernissen uit het zeventiende-eeuwse Lier, als op de persoonlijke mening van de auteur. De Bie gebruikte - net zoals veel zeventiende-eeuwse toneelschrijvers - verschillende literaire strategieën om via zijn komische toneelstukken de publieke opinie te beïnvloeden.
Johanna Ferket is in het Letterenhuis (archief van de Vlaamse literatuur) verantwoordelijk voor collectievorming, aanwinsten en onderzoek. In 2019 behaalde zij haar doctorstitel in de Nederlandse letterkunde aan de Universiteit Antwerpen. Haar onderzoek was gericht op het zeventiende-eeuwse komische toneel in de Nederlanden.
Leven van de pen. Cornelis de Bie als notaris - Michel Oosterbosch
Gedurende ruim een halve eeuw, van 1652 tot 1710, was Cornelis de Bie actief als notaris in Lier. Zijn protocol, of toch wat ervan bewaard is, beslaat meer dan één strekkende meter. Desondanks, of misschien net daarom, bleven zijn professionele bezigheden onderbelicht. Het doel van onze uiteenzetting is zijn biografie aan te vullen en te verrijken. Daartoe schetsen we eerst de beroepsgroep. Hoeveel notarissen waren er in die periode in Lier, hoe was de beroepsgroep samengesteld, en wat was daarin de plaats van De Bie? Om uit te maken wat het notarisambt betekende voor hemzelf en voor zijn maatschappelijke positie, gaan we na hoeveel en wat voor soorten akten hij verleed en proberen we te bepalen welke inkomsten hij daaruit verwierf.
Michel Oosterbosch (°1958) studeerde Moderne Geschiedenis aan de KU Leuven, waar hij in 1992 doctoreerde op een proefschrift over het notariaat in Antwerpen in de late middeleeuwen. Het grootste deel van zijn beroepsloopbaan werkte hij in het Rijksarchief, eerst in Brussel en vervolgens vanaf 2007 als afdelingshoofd van het Rijksarchief in Antwerpen, tot hij in 2021 met pensioen ging.
Tussen jezuïeten en jansenisten: Cornelis de Bie in een tijd van godsdiensttwisten - Tine De Koninck
De Lierse rederijker Cornelis de Bie (1627–ca. 1715) leefde in een eeuw waarin geloof veel meer was dan een persoonlijke overtuiging. Achter de katholieke eenheid van de Contrareformatie gingen felle discussies schuil over geloof, moraal en kerkelijke macht. Ook in Lier lieten deze spanningen hun sporen na.
Deze lezing verkent de religieuze wereld waarin De Bie schreef en leefde. Aan de hand van zijn werk, zijn netwerk en zijn familie ontstaat een boeiend beeld van een samenleving waarin literatuur, religie en maatschappelijke conflicten nauw met elkaar verweven waren.
Tine De Koninck is doctor in de Nederlandse letterkunde, verbonden aan de Universiteit Antwerpen. Ze is gespecialiseerd in de religieuze literatuur en liedcultuur van de Zuidelijke Nederlanden in de zeventiende eeuw. In 2023 publiceerde ze haar monografie Van hof naar kapel. Air-de-courmelodieën in zeventiende-eeuwse liedboeken uit de Zuidelijke Nederlanden. Momenteel is ze werkzaam als leerkracht Nederlands-Duits in Sint-Ursula in Lier.
“Het Gulden Cabinet oft Schatkamer van de Edele vrij Schilder Const”: Cornelis de Bie als kunsthistorische bron - Hannelore Magnus
In 1661 publiceerde Cornelis de Bie het “Gulden Cabinet vande edel vry schilder const inhoudende den lof vanden vermarste schilders, architecten, beldthowers ende plaetsnyders van dese eeuw” waarin hij de levens en werken van bekende kunstenaars neerpende. Zijn boek geeft geen droog theoretisch-didactisch overzicht van het leven en werk van de door hem gekozen kunstenaars, maar combineert lofdichten met morele bespiegelingen en literaire topoi, afgewisseld met kunstenaarsportretten. Hoewel dit wel eens heeft geleid tot kritiek, of de onderbenutting van zijn werk als kunsthistorische bron, is de tekst in sommige gevallen een van de weinige contemporaine bronnen over een aantal vroegmoderne kunstenaars. In deze presentatie wordt het kunsthistorische belang van de publicatie, aan de hand van concrete voorbeelden, onderzocht. Daarbij wordt ook De Bies in Brussel bewaarde manuscript, van een tweede, verbeterde maar nooit uitgegeven versie uit 1674, in acht genomen.
Hannelore Magnus (°1988) behaalde in 2015 haar doctoraat in de Kunstwetenschappen aan KU Leuven met haar onderzoek getiteld “Hiëronymus Janssens (1624-1693), the Antwerp 'à la Mode' Painter: Fashion and Dance in Southern Netherlandish Genre Painting, 1645-1685”. Ze is vooral geïnteresseerd in een cultuur- en kunsthistorische benadering van vroegmoderne Zuid-Nederlandse schilders en beeldhouwers, waarbij telkens geprobeerd wordt om informatie uit archiefonderzoek, iconografische analyses en contemporaine bronnen naast elkaar te leggen.
Deze activiteit maakt deel uit van het project '400 jaar de Bie'.
Vier mee de 400ste verjaardag van Cornelis de Bie! Deze Lierenaar werd geboren op 10 februari 1627. De Bie was een belangrijk notaris en rederijker. Hij schreef vele werken, van liederen tot toneelstukken. Met Het Gulden Cabinet, een boek met kunstenaarsbiografieën, is De Bie nog steeds wereldberoemd. In 2027 laten we Lier in een gevarieerd programma opnieuw kennismaken met deze bijzondere Lierse figuur.
Ontdek hier het volledige programma.
Het Liers Genootschap voor Geschiedenis viert dit jubileum in samenwerking met Stad Lier, het Liers Cultuurcentrum, Stadsmuseum Lier, Bibliotheek de Fé, Podiumacademie Lier, Universiteit Antwerpen en KU Leuven.
